← Blog
Składka zdrowotna aktualizacja 9 November 2026 7 min czytania

Zwrot nadpłaty składki zdrowotnej bez wniosku? Sprawdzamy, co naprawdę zmienia projekt rządu

ZUS ma zwracać nadpłatę składki zdrowotnej z urzędu, a kwoty do 160 zł zaliczać na bieżące składki. Liczymy, kogo to dotyczy i skąd biorą się nadpłaty.

Zwrot nadpłaty składki zdrowotnej bez wniosku? Sprawdzamy, co naprawdę zmienia projekt rządu

W tym roku ponad 821 tysięcy przedsiębiorców musiało odnaleźć w eZUS wniosek
RZS-R, sprawdzić numer rachunku, podpisać i odesłać — żeby odzyskać własne
pieniądze, łącznie ok. 1,17 mld zł nadpłaconej składki zdrowotnej. Kto się
spóźnił choćby o dzień (termin minął 1 czerwca), na swoje środki poczeka do
końca roku. Ministerstwo Zdrowia chce ten mechanizm uprościć: do wykazu prac
legislacyjnych rządu trafił właśnie projekt, po którym ZUS zwracałby nadpłaty
z urzędu, bez wniosku — z jednym wyjątkiem: kwot do 160 zł nie odda
przelewem w ogóle, tylko zaliczy na bieżące składki. Sprawdzamy, co dokładnie
się zmienia, kogo to dotyczy i — co równie ważne — czego ten projekt nie
zmienia.

821 tys.

wniosków o zwrot nadpłaty składki zdrowotnej za 2025 r. (stan na 2 czerwca 2026)

1,17 mld zł

łączna kwota nadpłat do zwrotu — średnio ok. 1 425 zł na przedsiębiorcę

160 zł

próg, poniżej którego ZUS nie zrobi przelewu, tylko zaliczy nadpłatę na poczet składek

Dwie zmiany, które zakłada projekt

Projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
środków publicznych obejmuje szeroki pakiet zmian (leczenie transgraniczne,
ośrodki chorób rzadkich, organizacja NFZ), ale dla JDG liczą się dwa punkty
dotyczące rocznego rozliczenia składki zdrowotnej:

1. Nadpłata powyżej 160 zł — zwrot z urzędu, bez wniosku. ZUS ma
przelewać nadpłatę automatycznie, pod warunkiem że rozliczysz roczną składkę
w terminie i ZUS dysponuje Twoim aktualnym numerem rachunku. Znika krok,
na którym co roku wykłada się część przedsiębiorców: dziś ZUS co prawda sam
generuje wniosek RZS-R dzień po złożeniu rozliczenia, ale trzeba go jeszcze
znaleźć na koncie płatnika, zweryfikować i odesłać w terminie. Kto tego nie
zrobi, nie dostaje przelewu — nadpłata rozliczana jest na koncie płatnika
dopiero do końca roku.

2. Nadpłata do 160 zł — bez przelewu, automatyczne zaliczenie. Drobnych
kwot ZUS nie będzie zwracał wcale. Zostaną na koncie płatnika i pomniejszą
bieżące lub przyszłe składki (albo pokryją zaległości, jeśli je masz). Skąd
akurat 160 zł? To dziesięciokrotność kosztów upomnienia w egzekucji
administracyjnej (16 zł). Uzasadnienie jest księgowe: obsługa zwrotu
kilkudziesięciu złotych potrafi kosztować ZUS więcej niż sama zwracana kwota.

Projekt określa też kolejność zaliczania nadpłaty: najpierw ewentualne
nienależnie pobrane wcześniejsze zwroty, potem zaległe składki i inne
zobowiązania wobec ZUS, dopiero reszta wraca do przedsiębiorcy.

Stan prawny — to dopiero projektProjekt jest na etapie wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów — rząd planuje przyjąć go w III kwartale 2026 r., potem czeka go jeszcze cała ścieżka sejmowa. Daty wejścia w życie nowych zasad zwrotów na razie nie znamy. Jeśli proces pójdzie sprawnie, pierwszym rozliczeniem na nowych zasadach mogłoby być rozliczenie składki za 2026 r., składane wiosną 2027 r. — ale to nasze odczytanie kalendarza, nie zapis projektu. Rozliczenie za 2025 r. odbyło się już na starych zasadach i ten projekt niczego w nim nie zmienia.

Jak to działa dziś — i dlaczego w ogóle jest co upraszczać

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej składasz razem z dokumentami
rozliczeniowymi za kwiecień, do 20 maja. ZUS porównuje sumę składek
zapłaconych w trakcie roku z roczną składką należną od faktycznego dochodu
(lub przychodu na ryczałcie). Wynik to niedopłata — do uregulowania od razu,
razem ze składką za kwiecień — albo nadpłata.

I tu zaczyna się procedura, którą projekt chce skasować. W tym roku wyglądała
tak: wniosek RZS-R należało odesłać przez eZUS do 1 czerwca, a ZUS ma czas na
przelew do 3 sierpnia. W praktyce oznacza to, że pieniądze nadpłacone jeszcze
w trakcie 2025 r. wracają do przedsiębiorcy nawet po kilkunastu miesiącach —
bez oprocentowania. Przy 1,17 mld zł nadpłat to niemała, nieoprocentowana
pożyczka udzielana ZUS-owi przez przedsiębiorców. Automatyczny zwrot z urzędu
tego akurat nie naprawia (terminy wypłat projekt zostawia po staremu), ale
przynajmniej eliminuje scenariusz „przegapiłem wniosek, czekam do grudnia".

Skąd bierze się nadpłata — konkretne liczby

Nadpłata nie jest błędem systemu, tylko wpisana w jego konstrukcję: składki
płacisz co miesiąc od bieżących wyników, a rozliczenie jest roczne. Mechanizm
różni się w zależności od formy opodatkowania.

Skala i liniowy: winne są miesiące słabe. Składka miesięczna to 9%
(skala) albo 4,9% (liniowy) dochodu z poprzedniego miesiąca — ale nigdy mniej
niż składka minimalna, w 2026 r. 432,54 zł (9% od pełnej płacy
minimalnej 4 806 zł). W miesiącach bez dochodu lub ze stratą płacisz minimum,
którego roczne rozliczenie potem nie „potrzebuje", jeśli dobre miesiące
pokryły roczną należność. Przykład na liniowym:

Pozycja Kwota
Dochód: 6 miesięcy × 20 000 zł, 6 miesięcy przerwy 120 000 zł/rok
Zapłacone: 6 × 980 zł (4,9%) + 6 × 432,54 zł (minimalna) 8 475,24 zł
Roczna składka należna: 4,9% × 120 000 zł 5 880,00 zł
Nadpłata 2 595,24 zł

Taki profil — kontrakt przez część roku, przerwa między zleceniami, sezonowość
— to codzienność freelancerów. Stąd skala zjawiska: średnia nadpłata w tym
roku to ok. 1 425 zł, a rekordowy pojedynczy zwrot przekroczył milion złotych.

Ryczałt: winne są progi. Składka zależy od rocznego przychodu —
pomniejszonego o zapłacone składki społeczne — w trzech progach
(do 60 tys. / 60–300 tys. / powyżej 300 tys. zł) i w 2026 r. wynosi
odpowiednio 498,35 zł / 830,58 zł / 1 495,04 zł miesięcznie. Uwaga: to
przychód po odjęciu składek społecznych decyduje o progu, więc przy pełnym
ZUS-ie granicę 300 tys. zł przekraczasz dopiero przy ok. 321,5 tys. zł
samego przychodu (300 tys. + ~21,5 tys. zł rocznych składek społecznych). Kto opłaca
składki na podstawie przychodu z poprzedniego roku, a w bieżącym spadł do
niższego progu, nadpłaca całą różnicę — spadek z progu środkowego do
najniższego to 12 × 332,23 zł = 3 986,76 zł nadpłaty. Uwaga, działa to
też w drugą stronę: przekroczenie progu w trakcie roku oznacza, że roczna
składka należy się według wyższej stawki za wszystkie miesiące — i przy
rozliczeniu wychodzi niedopłata do uregulowania od razu.

Zwrot nadpłaty a podatek — pułapka dla liniowych i ryczałtowcówJeśli zapłacone składki zdrowotne odliczałeś (liniowy: od dochodu w ramach limitu; ryczałt: 50% składek od przychodu), zwrócona nadpłata nie jest czystym zyskiem — część odliczoną trzeba doliczyć z powrotem w zeznaniu za rok, w którym dostałeś zwrot. Na skali problem nie występuje, bo od Polskiego Ładu składki zdrowotnej nie odlicza się wcale.

Czego ten projekt NIE zmienia

Warto to powiedzieć wprost, bo nagłówki o „zmianach w składce zdrowotnej"
budzą co roku te same nadzieje. Ten projekt nie rusza ani stawek, ani
podstawy wymiaru
:

  • Stawki zostają: 9% dochodu na skali, 4,9% na liniowym, ryczałt według
    trzech progów przychodu.
  • Minimalna składka zostaje — i przypomnijmy, że od stycznia 2026 r.
    jest liczona znów od 100% płacy minimalnej (432,54 zł/mies.). Obniżona
    podstawa 75%, obowiązująca w 2025 r., była z góry zapisana jako rozwiązanie
    na jeden rok.
  • Duża reforma składki zdrowotnej nie wraca. Ustawa, która od 2026 r.
    miała wprowadzić składkę ryczałtowo-procentową i realnie obniżyć obciążenia
    ok. 2,5 mln przedsiębiorców, została zawetowana w maju 2025 r. — i rząd
    do niej nie wrócił. Obecny projekt to porządkowanie administracji wokół
    rozliczenia, nie zmiana wysokości składki.

Krótko: po wejściu zmian w życie zapłacisz dokładnie tyle samo, ile dziś.
Zmieni się tylko to, jak (i czy) wraca do Ciebie nadwyżka.

Co zrobić dziś, jeśli prowadzisz JDG

  1. Rozliczenie za 2025 r. działa po staremu. Jeśli masz nadpłatę
    i odesłałeś RZS-R do 1 czerwca — przelew dostaniesz najpóźniej 3 sierpnia
    2026 r. Jeśli wniosek przegapiłeś, nadpłata rozliczy się na Twoim koncie
    płatnika do końca roku (pomniejszy bieżące składki lub pokryje zaległości).
  2. Zaktualizuj numer rachunku w ZUS. Zarówno dziś (RZS-R pozwala wybrać
    tylko rachunek z bazy ZUS), jak i po zmianach (warunek zwrotu z urzędu)
    ZUS przelewa wyłącznie na rachunek, który ma w rejestrze. Sprawdzisz to
    w eZUS w danych płatnika.
  3. Pilnuj terminu rocznego rozliczenia (20 maja). Po zmianach terminowe
    rozliczenie będzie warunkiem automatycznego zwrotu — spóźnienie oznacza
    powrót do rozliczania nadpłaty na koncie.
  4. Nie traktuj nadpłaty jak premii. To Twoje pieniądze zamrożone w ZUS
    na wiele miesięcy, bez odsetek — a przy liniowym i ryczałcie ich zwrot
    dodatkowo koryguje podatek. Lepszy scenariusz to wiedzieć na bieżąco, ile
    składki faktycznie należy się od Twojego dochodu, i nie finansować ZUS
    bardziej, niż wymaga tego mechanizm minimalnej składki.

Jak to policzyliśmy

Kwoty składek pochodzą z
silnika podatkowego AUTOPILOTA
i rejestru stałych na 2026 r.: płaca minimalna 4 806 zł (minimalna składka
zdrowotna 9% × 4 806 = 432,54 zł), przeciętne wynagrodzenie w sektorze
przedsiębiorstw za IV kw. 2025 r. — 9 228,64 zł (podstawy ryczałtu: 60%,
100% i 180% tej kwoty). Przykład nadpłaty na liniowym zakłada dochód
20 000 zł/mies. przez 6 miesięcy i brak dochodu przez pozostałe 6, bez
uwzględnienia limitu odliczenia składki od dochodu. Dane o liczbie i kwocie
wniosków RZS-R za 2025 r. — ZUS, stan na 2 czerwca 2026 r. Twoje liczby będą
inne — dlatego licz na własnych danych, nie na przykładach z artykułów.
Także naszych.

Masz pytania o swoje rozliczenie albo chcesz podyskutować o zmianach
w przepisach? Wpadnij na nasz Discord
— tam na bieżąco śledzimy losy tego projektu.

Źródła

Newsletter

Raz w tygodniu: jeden konkretny sposób na finanse JDG z AI

Prompt do skopiowania, zmiany w przepisach i liczby z kalkulatora. Bez spamu, wypis jednym kliknięciem.

Sprawdź skrzynkę i potwierdź zapis.

Coś poszło nie tak. Spróbuj jeszcze raz.